Neden her hesaplayıcı farklı sonuç veriyor?
Aynı boyu ve kiloyu iki farklı siteye girdiğinizde birbirinden epey uzak iki sonuç görebilirsiniz. Bu, sitelerden birinin yanlış hesapladığı anlamına gelmez. Arkada kullanılan formül farklıdır ve her formül farklı bir soruya cevap verir.
Bu yazıda en sık kullanılan formülleri, neyi ölçtüklerini ve sınırlarını sade bir dille anlatacağım. Amacım hangisinin “tek doğru” olduğunu söylemek değil; hangisinin hangi durumda anlamlı olduğunu göstermek.
İdeal kilo formülleri neyi hesaplar?
İdeal kilo formülleri, boy uzunluğundan yola çıkarak istatistiksel bir referans ağırlık üretir. Bu formüller sigorta ve klinik tablolardan doğmuştur; kişiye özel bir hedef değil, bir başlangıç referansıdır.
Broca formülü
En eski ve en basit yaklaşımdır. Boydan sabit bir sayı çıkarılarak referans ağırlığa ulaşılır. Hızlıdır ancak yaş, vücut yapısı ve kas kütlesini tamamen göz ardı eder. Çok uzun ve çok kısa boylarda gerçekten uzaklaşır.
Devine formülü
Klinikte özellikle ilaç dozu hesaplamalarında kullanılmak üzere geliştirilmiştir. Broca'ya göre daha tutarlıdır ve cinsiyet farkını hesaba katar. Yine de kas ile yağ ayrımı yapamaz.
Hamwi ve Robinson formülleri
Devine ile aynı mantıkta çalışan, katsayıları farklı türevlerdir. Sonuçları birbirine yakın çıkar; aradaki fark genellikle birkaç kilogramdır.
Sitedeki ideal kilo hesaplama aracı bu yaklaşımlardan yararlanarak boyunuza ve cinsiyetinize göre bir aralık verir. Aralık demem bilinçli: tek bir sayı değil, sağlıklı kabul edilen bir bant söz konusudur.
Bazal metabolizma formülleri arasındaki fark nedir?
Bazal metabolizma hızı, hiçbir şey yapmadan yalnızca hayatta kalmak için harcadığınız enerjidir. Nefes almak, kalbin çalışması, vücut ısısının korunması bu enerjiyle karşılanır. Günlük toplam harcamanızın en büyük payını oluşturur.
Harris-Benedict
1919'da geliştirilmiş, uzun yıllar standart kabul edilmiş formüldür. Boy, kilo, yaş ve cinsiyet kullanır. Geliştirildiği dönemin nüfusunu yansıttığı için günümüzde bazı gruplarda enerji ihtiyacını olduğundan yüksek tahmin edebilir.
Mifflin-St Jeor
1990'da yayımlanmış ve bugün genel popülasyonda en çok tercih edilen formüldür. Aynı değişkenleri kullanır ancak modern nüfusta daha isabetli sonuç verdiği için klinik pratikte öne çıkmıştır. Kas kütlesi çok yüksek veya çok düşük kişilerde yine sapma gösterebilir.
Schofield ve WHO formülleri
Yaş gruplarına göre ayrılmış katsayılarla çalışır ve toplum sağlığı çalışmalarında yaygın kullanılır. Özellikle çocuk ve adölesan gruplarında tercih edilir.
Katch-McArdle
Diğerlerinden ayrılır: boy ve kilo yerine yağsız vücut kütlesini kullanır. Vücut kompozisyonu ölçülmüş kişilerde en isabetli sonucu verme potansiyeli taşır, ancak bu ölçüm yoksa uygulanamaz.
Kendi bazal metabolizma hızınızı görmek isterseniz araç üzerinden birkaç saniyede hesaplayabilirsiniz; hesaplamanın ne anlama geldiğini ise ayrı bir yazıda ayrıntılı anlattım.
Hangi formülü kullanmalıyım?
Pratik cevap şu: genel bir fikir edinmek için Mifflin-St Jeor yeterlidir ve bugün en yaygın kabul gören seçimdir. Vücut kompozisyonunuz ölçülmüşse Katch-McArdle daha isabetli olabilir. İdeal kilo tarafında ise tek bir formüle kilitlenmek yerine ortaya çıkan aralığı referans almak daha doğrudur.
Formüllerin hepsi bir tahmindir. Gerçek enerji harcaması ancak özel laboratuvar yöntemleriyle ölçülür ve günlük pratikte buna genellikle ihtiyaç duyulmaz. Önemli olan, tahmini bir başlangıç noktası olarak kullanıp süreç içinde gerçek yanıtınıza göre ayarlama yapmaktır.
Sayılar sağlığın tamamını anlatır mı?
Hayır. Formüller ve indeksler, karmaşık bir tabloyu tek sayıya indirger; bu pratiktir ama eksiktir. Kan değerleri, kas kütlesi, bel çevresi, uyku düzeni, hareket alışkanlığı ve beslenme kalitesi hep birlikte anlam taşır.
Hangi ölçünün neyi anlattığını ve hangisinin daha güvenilir olduğunu ayrı bir yazıda karşılaştırdım; sayılara nasıl bakmak gerektiğini merak ediyorsanız oradan devam edebilirsiniz.
Tüm ücretsiz araçlara tek sayfadan ulaşabilir, sonuçlarınızı birlikte değerlendirmek isterseniz benimle iletişime geçebilirsiniz.
