BKİ tam olarak neyi ölçer?
Beden Kitle İndeksi, kilonuzun boyunuzun karesine bölünmesiyle elde edilen bir orandır. Tek bir sayı üretir ve sizi zayıf, normal, fazla kilolu veya obez gibi kategorilere yerleştirir. Hesaplaması kolaydır, hiçbir özel araç gerektirmez; yaygınlığının sebebi de budur.
BKİ toplum düzeyinde iyi çalışır. Binlerce kişilik gruplarda genel eğilimi görmek için güvenilir bir araçtır. Kişi düzeyine indiğinde ise önemli bir körlüğü vardır.
Bel çevresi ölçümü neden önemli?
Bel çevresi, yağın vücutta nerede biriktiğini gösterir. Bu ayrım sağlık açısından belirleyicidir. Kalça ve bacaklarda biriken yağ ile karın bölgesinde, iç organların çevresinde biriken yağ aynı riski taşımaz.
Karın bölgesindeki derin yağ dokusu, insülin direnci ve kalp-damar hastalıkları açısından daha güçlü bir risk göstergesidir. Bu yüzden bel çevresi ölçümü, BKİ'nin görmediği bir bilgiyi ekler.
Bel çevresi nasıl doğru ölçülür?
- Ayakta, ayaklar omuz genişliğinde açık durun.
- Mezurayı en alt kaburga ile kalça kemiğinin üst kenarı arasındaki en dar noktaya yerleştirin.
- Mezura cilde temas etsin ancak dokuyu sıkıştırmasın.
- Nefesi normal şekilde verdikten sonra, nefes tutmadan ölçün.
- Ölçümü sabah aç karnına ve aynı koşullarda tekrarlayın.
Ölçtüğünüz değerin ne anlama geldiğini araç üzerinden görebilirsiniz; ölçümün neden bu kadar belirleyici olduğunu ise ayrı bir yazıda ele almıştım.
Bel-boy oranı nedir, BKİ'den üstün müdür?
Bel-boy oranı, bel çevresinin boya bölünmesiyle bulunur. Pratik bir kural olarak bel çevresinin boyun yarısından az olması hedeflenir. Bu ölçü, boy farklılıklarını hesaba kattığı için bel çevresini tek başına kullanmaktan daha tutarlı sonuç verebilir.
Son yıllarda bel-boy oranının metabolik riski öngörmede BKİ'ye göre daha bilgilendirici olabileceği yönünde çalışmalar artmıştır. Yine de bu ölçü de tek başına tanı koydurmaz; tabloyu tamamlayan bir parçadır.
Hangisine güvenmeliyim?
Doğru cevap “ikisi birden”dir. BKİ size genel kategoriyi verir, bel çevresi ise yağın dağılımını ve buna bağlı riski gösterir. İkisi birlikte okunduğunda ortaya çok daha gerçekçi bir tablo çıkar.
- BKİ normal ancak bel çevresi yüksekse: kas kütlesi düşük, karın yağlanması belirgin olabilir. Değerlendirilmeyi hak eder.
- BKİ yüksek ancak bel çevresi normalse: kas kütlesi yüksek olabilir. Tek başına BKİ yanıltıcıdır.
- Her ikisi de yüksekse: metabolik risk açısından öncelikli olarak ele alınması gereken bir tablodur.
- Her ikisi de normalse: bu iyi bir göstergedir ancak kan değerleri ve yaşam alışkanlıklarının yerini tutmaz.
Bacaklarda orantısız ve dokunmayla hassas bir yağlanma söz konusuysa tablo farklı olabilir; bu durumda lipödem gibi ayrı değerlendirilmesi gereken bir durum gündeme gelir.
Sayılar dışında neye bakmalı?
Hiçbir ölçü, sağlığın tamamını anlatmaz. Kan şekeri ve lipit değerleri, kan basıncı, uyku kalitesi, fiziksel aktivite düzeyi ve beslenme kalitesi en az bu sayılar kadar belirleyicidir.
Ölçülerinizi tek tek görmek isterseniz ücretsiz araçların tamamı tek sayfada toplanmıştır. Hangi formülün neyi hesapladığını merak ediyorsanız formülleri karşılaştırdığım yazıya da göz atabilirsiniz.
Sonuçlarınızı kendi sağlık geçmişinizle birlikte değerlendirmek isterseniz, Adana Çukurova'daki ofisimde yüz yüze veya online olarak görüşebiliriz.
